Buchtowanie dzików na łące – jak udokumentować szkodę i nie zaniżyć powierzchni?

Buchtowanie dzików na łące powinno być dokumentowane nie jako pojedynczy ślad w darni, lecz jako szkoda o określonym zasięgu przestrzennym i wpływie na dalsze użytkowanie całego użytku zielonego. Najważniejsze jest ustalenie, gdzie znajdują się uszkodzenia, jaką powierzchnię łącznie zajmują, jaki jest stopień naruszenia darni oraz czy konieczne będzie wyrównanie terenu, wykonanie zabiegów agrotechnicznych, podsiew albo ponowne założenie runi.

W przypadku szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach przepisy przewidują odrębny sposób ustalania odszkodowania. Znaczenie ma zarówno wartość rynkowa utraconego w danym sezonie siana lub masy zielonej, jak i koszty doprowadzenia uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego.^1,2 Dlatego zaniżenie powierzchni buchtowania może wpływać nie tylko na ocenę utraconego użytkowania, lecz również na wyliczenie kosztów niezbędnych prac naprawczych.

Dlaczego buchtowanie dzików na łące wymaga odrębnej oceny?

Szkoda na trwałym użytku zielonym różni się od szkody występującej w kukurydzy, zbożu lub ziemniakach. Dzik, poszukując pokarmu znajdującego się pod powierzchnią gleby, podważa, rozrywa i odwraca darń. Uszkodzenie może dotyczyć nie tylko aktualnie rosnącej masy zielonej, ale również wieloletniej struktury runi oraz powierzchni, po której mają pracować maszyny rolnicze.

Buchtowanie może powodować powstawanie nierówności, odkrycie gleby, wyrwanie systemów korzeniowych roślin, zanieczyszczenie zielonki ziemią oraz utrudnienie prawidłowego koszenia. Przy głębszych uszkodzeniach samo naturalne odrośnięcie roślinności nie zawsze przywraca powierzchnię do wcześniejszego stanu użytkowego.

Badania dotyczące szkód powodowanych przez dziki wskazują, że trwałe użytki zielone mogą należeć do powierzchni regularnie i intensywnie narażonych na rycie. Uszkodzenia często mają układ nieregularny i mozaikowy, a ich rozmieszczenie zmienia się w obrębie jednego użytku.³

Najczęstsze formy buchtowania

• Punktowe place – liczne niewielkie miejsca naruszonej darni, rozproszone na większej powierzchni.
• Mozaika uszkodzeń – skupiska częściowo łączących się płatów o nieregularnych granicach.
• Pasy buchtowania – uszkodzenia biegnące wzdłuż rowów, zadrzewień, zakrzaczeń, trzcinowisk lub granic lasu.
• Odwrócona darń – płaty runi zostały podważone i przemieszczone, a gleba pozostaje odsłonięta.
• Głębokie rozrycie – powierzchnia jest nierówna i może wymagać bardziej rozbudowanych prac naprawczych.

Ile czasu jest na zgłoszenie szkody od dzików na łące?

W przypadku szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach obowiązują szczególne zasady. Jeżeli szkoda została stwierdzona w okresie wegetacyjnym, wniosek o jej oszacowanie należy złożyć w terminie 3 dni od dnia stwierdzenia szkody.^1,4

Jeżeli buchtowanie powstało poza okresem wegetacyjnym, zgłoszenie powinno nastąpić w terminie umożliwiającym dokonanie szacowania przed doprowadzeniem uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego i przed rozpoczęciem wegetacji. Nie należy więc odkładać zgłoszenia do momentu, w którym ruszą intensywne prace wiosenne.

W odniesieniu do szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach dokonuje się wyłącznie szacowania ostatecznego. Powinno ono zostać przeprowadzone w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku.^1,4

Szczegółowe zasady formalne opisuje materiał: jak zgłosić szkodę łowiecką .

Jak udokumentować buchtowanie dzików na łące krok po kroku?

Dokumentacja wykonana przez rolnika nie zastępuje ustawowego szacowania, ale może zabezpieczyć stan użytku zielonego, wykazać moment wystąpienia szkody i ograniczyć późniejsze wątpliwości dotyczące jej pierwotnego obrazu. Materiał powinien przedstawiać zarówno szczegóły naruszonej darni, jak i rozmieszczenie szkód w skali całej działki.

1. Zapisz datę stwierdzenia szkody

Data ma znaczenie dla terminu złożenia wniosku i oceny, czy szkoda została zgłoszona bez zbędnej zwłoki. Warto zapisać również, kiedy łąka była kontrolowana wcześniej i czy buchtowanie powiększało się w kolejnych dniach.

2. Ustal dokładną lokalizację

Dokumentacja powinna wskazywać numer działki ewidencyjnej, obręb oraz granice użytku, którego dotyczy szkoda. Jeżeli łąka obejmuje tylko fragment większej działki, należy określić, która część jest faktycznie użytkowana jako użytek zielony.

3. Wykonaj zdjęcia szczegółowe

Zdjęcia z bliska powinny pokazywać odwróconą lub rozerwaną darń, odsłoniętą glebę, głębokość naruszeń oraz pozostałe ślady charakterystyczne dla żerowania dzików. Dobrze jest umieścić w kadrze miarkę albo inny przedmiot pozwalający ocenić skalę uszkodzenia.

4. Wykonaj zdjęcia kontekstowe

Szersze kadry powinny pokazywać rozmieszczenie buchtowania względem granic działki, rowów, lasu, zakrzaczeń, dróg i pozostałej części łąki. Dzięki temu pojedyncze fotografie nie są oderwane od przestrzeni, w której wystąpiła szkoda.

5. Zachowaj pliki źródłowe

Należy zachować oryginalne zdjęcia i filmy wraz z informacjami o dacie wykonania. Nie powinno się ograniczać dokumentacji wyłącznie do zrzutów ekranu przesłanych przez komunikator, ponieważ mogą one nie zawierać pełnych danych zapisanych w pliku.

6. Opisz wpływ buchtowania na użytkowanie

Warto zapisać, czy naruszenia uniemożliwiają albo utrudniają koszenie, powodują zanieczyszczenie masy zielonej ziemią, wymagają wyrównania powierzchni, podsiewu, ponownego siewu lub innych prac. Samo stwierdzenie, że „dziki zryły łąkę”, nie opisuje pełnego wpływu szkody na gospodarstwo.

7. Nie zmieniaj stanu powierzchni przed jej zabezpieczeniem

Włókowanie, bronowanie, wałowanie, wyrównanie, podsiew lub intensywny przejazd maszyn może zatarć granice buchtowania. Jeżeli prace są konieczne ze względów gospodarczych, przed ich rozpoczęciem należy możliwie dokładnie udokumentować stan użytku i uwzględnić wymogi formalnej procedury.

Jak ustalić powierzchnię szkody od dzików na łące?

Podstawowym błędem jest utożsamianie powierzchni całej łąki z powierzchnią szkody albo opisywanie buchtowania jednym przybliżonym procentem bez wskazania, jak został on ustalony. W prawidłowym opracowaniu należy rozdzielić co najmniej:

• powierzchnię całego analizowanego użytku zielonego,
• powierzchnię miejsc rzeczywiście uszkodzonych,
• rozmieszczenie poszczególnych placów buchtowania,
• zróżnicowanie intensywności naruszeń,
• powierzchnię wymagającą wykonania określonych prac naprawczych.

Rozporządzenie dotyczące szacowania szkód wymienia kilka metod ustalania powierzchni. Obszar całej uprawy może być określany między innymi z wykorzystaniem danych ewidencyjnych, odbiorników GNSS, systemów GIS oraz zdjęć wykonanych z bezzałogowych statków powietrznych. Przy ustalaniu uszkodzonego obszaru przewidziano pomiar poszczególnych części szkody i ich zsumowanie, z możliwością wykorzystania między innymi GNSS, GIS oraz zdjęć z drona.²

Ma to szczególne znaczenie przy szkodzie mozaikowej. Jeżeli na łące występuje kilkadziesiąt albo kilkaset małych placów, pominięcie części z nich może doprowadzić do znacznego zaniżenia sumy powierzchni uszkodzonej. Z drugiej strony nie należy automatycznie obrysowywać całych przestrzeni między oddzielnymi placami, jeżeli darń w tych miejscach pozostała nienaruszona.

Co obejmuje odszkodowanie za buchtowanie dzików na łące?

Wysokość odszkodowania za szkody wyrządzone przez dziki na łąkach i pastwiskach ustala się na podstawie wartości rynkowej utraconego w danym sezonie plonu – odpowiednio siana albo masy zielonej. Odszkodowanie obejmuje również koszty doprowadzenia uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego.²

Koszty odtworzenia ustala się na podstawie aktualnych cen prac agrotechnicznych oraz wartości rynkowej nasion niezbędnych do wysiania. W zależności od rzeczywistego stanu użytku mogą być analizowane między innymi prace związane z wyrównaniem powierzchni, przygotowaniem podłoża, podsiewem albo ponownym założeniem fragmentu runi. Zakres prac powinien wynikać ze stwierdzonego rodzaju i intensywności uszkodzeń, a nie ze schematycznie przyjętej jednej stawki dla każdego przypadku.

Z tego powodu znaczenie ma dokładne wykazanie powierzchni, na której określone działania są faktycznie potrzebne. Jeżeli powierzchnia zostanie zaniżona, zaniżeniu może ulec także składnik odpowiadający kosztom przywrócenia uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego.

Jakie informacje warto zgromadzić?

• rodzaj i intensywność naruszenia darni,
• powierzchnię wymagającą poszczególnych prac,
• lokalne ceny usług agrotechnicznych,
• rodzaj i ilość materiału siewnego potrzebnego do odtworzenia runi,
• informację o przewidywanym wpływie szkody na użytkowanie łąki w danym sezonie.

Dlaczego ekspertyza z drona jest przydatna przy rozproszonym buchtowaniu?

Przy buchtowaniu problemem często nie jest wykazanie, że dziki pojawiły się na łące, ale określenie łącznej powierzchni licznych, nieregularnych placów. Dokumentacja wykonana wyłącznie z kilku punktów nie zawsze pokazuje relację pomiędzy poszczególnymi uszkodzeniami a całą powierzchnią użytku.

Nalot dronem pozwala uzyskać materiał obejmujący całą analizowaną łąkę. Po jego opracowaniu można wskazać granice poszczególnych miejsc buchtowania, przeanalizować ich rozmieszczenie i obliczyć łączną powierzchnię uszkodzeń. Badania naukowe dotyczące wykorzystania bezzałogowych statków powietrznych do oceny szkód od dzików wykazały wysoką przydatność tego podejścia również na użytkach zielonych.⁵

W przypadku łąk nie chodzi o wykonywanie pomiaru plonu z powietrza. Najważniejszym zadaniem ekspertyzy z nalotu jest zobrazowanie układu szkody oraz określenie powierzchni miejsc rzeczywiście uszkodzonych. Krótka weryfikacja terenowa pozwala natomiast potwierdzić charakter wybranych śladów, których nie należy interpretować wyłącznie na podstawie koloru widocznego na obrazie.

Co powinna zawierać ekspertyza szkody na łące?

• identyfikację analizowanego obszaru i działek,
• opis zastosowanej metodyki,
• fotomapę albo ortofotomapę całego użytku,
• warstwę lub oznaczenia obszarów uszkodzonych,
• wyliczenie powierzchni poszczególnych stref i ich sumy,
• czytelne zestawienie wyników,
• wnioski techniczne dotyczące zasięgu i układu buchtowania.

Więcej informacji o specyfice tego rodzaju szkód znajduje się na podstronie: szkody łowieckie na łąkach i użytkach zielonych .

Co sprawdzić w protokole szacowania szkody na łące?

Protokół powinien odzwierciedlać rzeczywisty obraz szkody ustalony podczas szacowania ostatecznego. Przed jego podpisaniem warto sprawdzić przede wszystkim:

• czy prawidłowo wskazano działkę i powierzchnię całego użytku,
• czy wpisano właściwy gatunek zwierzyny,
• czy powierzchnia uszkodzona odpowiada rzeczywistemu pomiarowi,
• czy opisano rodzaj i intensywność buchtowania,
• czy uwzględniono wartość utraconego siana albo masy zielonej,
• czy wskazano koszty doprowadzenia powierzchni do stanu pierwotnego,
• czy do protokołu wpisano zgłoszone uwagi i zastrzeżenia.

Jeżeli rolnik nie zgadza się z powierzchnią, sposobem pomiaru albo innymi ustaleniami, nie powinien ograniczać się do ustnej informacji. Zastrzeżenia należy precyzyjnie wpisać do protokołu, podając, która wartość jest kwestionowana i z jakiej przyczyny.

Powiązane informacje zawiera poradnik: protokół szacowania szkód łowieckich – najczęstsze błędy .

Najczęstsze przyczyny zaniżenia szkody na łące

1. Ocena powierzchni „na oko” bez pomiaru poszczególnych placów buchtowania.
2. Pominięcie niewielkich wysp szkody, które łącznie tworzą znaczną powierzchnię.
3. Zbyt późna dokumentacja, wykonana po opadach, regeneracji runi albo pracach agrotechnicznych.
4. Brak rozdzielenia intensywności uszkodzeń i potraktowanie wszystkich miejsc w identyczny sposób.
5. Nieuwzględnienie kosztów odtworzenia albo przyjęcie kosztu dla powierzchni mniejszej niż rzeczywiście uszkodzona.
6. Brak zastrzeżeń w protokole pomimo niezgody na wynik pomiaru lub opis szkody.

Kiedy warto zamówić ekspertyzę buchtowania z nalotu dronem?

Ekspertyza jest szczególnie zasadna, gdy szkoda jest rozległa, rozproszona, obejmuje wiele nieregularnych placów albo gdy powierzchnia ustalona podczas szacowania jest przedmiotem sporu. Przy niewielkim, zwartym uszkodzeniu podstawowe pomiary mogą być wystarczające. Przy mozaice obejmującej znaczną część użytku spojrzenie na całą łąkę z góry pozwala uporządkować obraz szkody i ograniczyć ryzyko pominięcia jej fragmentów.

Buchtowanie dzików na łące – pytania i odpowiedzi

Ile dni jest na zgłoszenie szkody od dzików na łące?

W okresie wegetacyjnym wniosek należy złożyć w terminie 3 dni od stwierdzenia szkody. Poza okresem wegetacyjnym zgłoszenie powinno umożliwić przeprowadzenie szacowania przed odtworzeniem powierzchni i przed rozpoczęciem wegetacji.

Czy przy buchtowaniu na łące wykonuje się oględziny i szacowanie ostateczne?

W przypadku szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach dokonuje się wyłącznie szacowania ostatecznego. Powinno ono nastąpić w terminie 7 dni od otrzymania wniosku.

Czy odszkodowanie obejmuje tylko utraconą trawę?

Nie. Oprócz wartości rynkowej utraconego siana albo masy zielonej odszkodowanie obejmuje również koszty doprowadzenia uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego, ustalane na podstawie aktualnych cen prac agrotechnicznych i wartości nasion.

Czy dron może być wykorzystany do ustalenia powierzchni szkody?

Tak. Rozporządzenie wymienia zdjęcia wykonane z bezzałogowych statków powietrznych jako jedną z metod, które mogą być wykorzystywane przy ustalaniu powierzchni całej uprawy oraz uszkodzonego obszaru.

Czy można wyrównać łąkę przed szacowaniem?

Prace zmieniające stan powierzchni mogą zatrzeć granice i intensywność buchtowania. Dlatego należy najpierw dokonać zgłoszenia, umożliwić przeprowadzenie formalnego szacowania i zabezpieczyć dokumentację pierwotnego stanu użytku.

Czy ekspertyza z drona zastępuje protokół koła łowieckiego?

Nie. Ekspertyza jest niezależnym opracowaniem technicznym i materiałem pomocniczym. Może wykazać powierzchnię oraz układ szkody, ale nie zastępuje protokołu sporządzanego w ustawowej procedurze.

Podsumowanie

Przy szkodach od dzików na łąkach największe znaczenie ma szybkie zgłoszenie, zachowanie pierwotnego stanu powierzchni oraz rzetelne ustalenie łącznej powierzchni buchtowania. Szkoda może obejmować dziesiątki nieregularnych placów, dlatego jej ocena nie powinna opierać się wyłącznie na ogólnym wrażeniu lub kilku wybranych punktach.

Dokumentacja powinna pokazywać nie tylko widoczne naruszenia darni, lecz także ich rozmieszczenie, intensywność i wpływ na dalsze użytkowanie łąki. W przypadku szkód rozproszonych ekspertyza z nalotu dronem pozwala przedstawić cały użytek zielony w jednej skali i precyzyjnie określić powierzchnię uszkodzoną.

Przypisy i źródła

1. Ustawa z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 539 z późn. zm., w szczególności przepisy rozdziału 9 dotyczącego szkód łowieckich.

2. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych, Dz.U. z 2019 r. poz. 776, w szczególności § 3 ust. 6, 8 i 16.

3. Schley L., Dufrêne M., Krier A., Frantz A.C., „Patterns of crop damage by wild boar (Sus scrofa) in Luxembourg over a 10-year period”, European Journal of Wildlife Research, 2008, 54, s. 589–599, DOI: 10.1007/s10344-008-0183-x.

4. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, Szacowanie szkód łowieckich – pytania i odpowiedzi, materiały szkoleniowe, stan prawny wskazany w opracowaniu na 28 lutego 2022 r.

5. Rutten A., Casaer J., Vogels M.F.A., Addink E.A., Vanden Borre J., Leirs H., „Assessing agricultural damage by wild boar using drones”, Wildlife Society Bulletin, 2018, 42(4), s. 568–576, DOI: 10.1002/wsb.916.

Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej analizy prawnej ani czynności wykonywanych w ustawowej procedurze szacowania szkody.