Czym jest formalna procedura szacowania szkód łowieckich?

Prawo łowieckie przewiduje odpowiedzialność za określone szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny, a także za szkody powstałe przy wykonywaniu polowania. Jednocześnie sam fakt wystąpienia uszkodzeń na polu nie przesądza jeszcze o tym, kto jest zobowiązany do wypłaty odszkodowania. Znaczenie ma gatunek zwierzęcia, położenie gruntu, status obwodu łowieckiego oraz ewentualne objęcie zwierzęcia całoroczną ochroną.^[1]

W podstawowym trybie szacowanie obejmuje dwie odrębne czynności, poprzedzone złożeniem wniosku:

1. oględziny, podczas których ustala się wstępny obraz szkody,
2. szacowanie ostateczne, które stanowi podstawę do określenia wysokości odszkodowania.

Ustawa przewiduje również sytuacje, w których przeprowadza się wyłącznie szacowanie ostateczne. Dotyczy to między innymi szkód w płodach rolnych, szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach oraz szkód powstałych i zgłoszonych bezpośrednio przed zbiorem albo w jego trakcie.^[1]

Kto odpowiada za szkodę łowiecką?

Co do zasady szkody wymienione w art. 46 Prawa łowieckiego wynagradza dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego. W praktyce najczęściej będzie to koło łowieckie będące dzierżawcą obwodu albo podmiot zarządzający ośrodkiem hodowli zwierzyny.

Nie należy jednak automatycznie przyjmować, że każda szkoda wyrządzona przez zwierzę wymienione w art. 46 obciąża koło łowieckie. Skarb Państwa odpowiada m.in. za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną oraz szkody wskazane w art. 50 ust. 1b poza obwodami łowieckimi. Przy szkodach od zwierząt łownych objętych całoroczną ochroną na obszarze obwodów leśnych odszkodowania wypłacają Lasy Państwowe, a w obwodach polnych – zarząd województwa; szkody wskazane w art. 50 ust. 1b obsługuje zarząd województwa. Oględzin i szacowania tych szkód dokonują przedstawiciele podmiotów właściwych do wypłaty.^[1]

Osobny tryb dotyczy również części szkód wyrządzanych przez gatunki chronione, na przykład bobry. Z tego powodu przed skierowaniem zgłoszenia warto prawidłowo ustalić potencjalnego sprawcę oraz podmiot właściwy do prowadzenia postępowania.

Szczegółowe rozróżnienie podmiotów odpowiedzialnych opisaliśmy w poradniku: kto szacuje szkody łowieckie i kto za nie odpowiada .

Podstawa prawna procedury szacowania szkód łowieckich

Podstawowe zasady postępowania wynikają z dwóch aktów prawnych (przy uwzględnieniu późniejszych zmian ustawy):

• ustawy z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie, w szczególności art. 46–50,
• rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych.

Ustawa określa między innymi skład zespołu, etapy szacowania, terminy oględzin, zasady sporządzania protokołów, tryb odwoławczy i terminy wypłaty. Rozporządzenie doprecyzowuje sposób zgłaszania szkody, metody wykonywania pomiarów, ustalanie stanu i jakości uprawy oraz zasady wyliczania odszkodowania.^[1][2]

Terminy w procedurze szacowania szkód łowieckich

Poniższe terminy dotyczą przede wszystkim standardowego trybu z art. 46–46e. Zwróć uwagę, czy termin liczy się od stwierdzenia szkody, otrzymania wniosku, podpisania protokołu czy doręczenia decyzji. Sposób liczenia terminów w konkretnej sprawie może wymagać uwzględnienia właściwych przepisów proceduralnych. Zgłoszenia i odwołania należy dokumentować.

Przy szkodach wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach poza okresem wegetacyjnym § 2 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia nie określa sztywnego terminu 3 dni. Wniosek trzeba złożyć w czasie umożliwiającym oszacowanie szkody przed doprowadzeniem uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego przed rozpoczęciem wegetacji. W okresie wegetacyjnym stosuje się termin 3 dni. Samo uchybienie terminowi nie oznacza, że należy bez zbadania okoliczności przesądzać o utracie odszkodowania.^[2]

Etap pierwszy: wniosek o szacowanie szkody łowieckiej

Do wniosku można dołączyć fotografie wykonane w dniu stwierdzenia szkody, mapę lokalizacyjną, zrzut z geoportalu albo inne materiały ułatwiające identyfikację pola. Załączniki nie zastępują formalnych czynności zespołu, ale mogą ograniczyć ryzyko sporu co do daty, miejsca i charakteru szkody.

Szczegółową instrukcję dotyczącą samego zgłoszenia opisuje osobny poradnik: jak zgłosić szkodę łowiecką krok po kroku .

Gotowe wzory pism znajdują się również na stronie: dokumenty do pobrania – szkody łowieckie .

Etap drugi: oględziny szkody łowieckiej

Szacowania szkody dokonuje zespół składający się z przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego, przedstawiciela dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego oraz właściciela albo posiadacza gruntów rolnych, na których wystąpiła szkoda.^[1]

Podczas oględzin ustala się:

• gatunek zwierzyny, która wyrządziła szkodę,
• rodzaj, stan i jakość uprawy,
• obszar całej uprawy,
• szacunkowy obszar uprawy uszkodzonej,
• szacunkowy procent zniszczenia na uszkodzonym obszarze.

Na tym etapie ustawodawca posługuje się pojęciem wartości szacunkowych. Szacunkowy obszar uszkodzeń i szacunkowy procent zniszczenia ustala się orientacyjnie na podstawie wizji lokalnej. Dokładny pomiar powierzchni uszkodzonych części uprawy jest natomiast istotny przy szacowaniu ostatecznym.^[2]

Z oględzin sporządza się protokół zawierający między innymi ustalone dane, datę czynności, szkic sytuacyjny uszkodzonej uprawy i podpisy uczestników. Każdy członek zespołu ma prawo zgłosić do protokołu zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem.

Kiedy nie przeprowadza się oddzielnych oględzin?

Prawo łowieckie przewiduje przypadki, w których procedura nie składa się z dwóch oddzielnych etapów. Wyłącznie szacowanie ostateczne przeprowadza się w przypadku:

• szkód wyrządzonych w płodach rolnych,
• szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach,
• szkód w uprawach, które powstały i zostały zgłoszone bezpośrednio przed zbiorem albo w jego trakcie.

W tych przypadkach szacowanie ostateczne powinno zostać wykonane w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku. Oznacza to, że sposób prowadzenia postępowania może zależeć nie tylko od rodzaju szkody, ale również od momentu jej powstania i zgłoszenia.^[1]

Etap trzeci: szacowanie ostateczne szkody

Szacowanie ostateczne wykonuje się najpóźniej w dniu sprzętu, przed jego rozpoczęciem; w przypadkach z art. 46 ust. 7 obowiązuje odrębny termin 7 dni od otrzymania wniosku. Właściciel albo posiadacz gruntu ma obowiązek pisemnie zawiadomić dzierżawcę albo zarządcę o zamierzonym sprzęcie z siedmiodniowym wyprzedzeniem. O terminie samej czynności dzierżawca albo zarządca zawiadamia poszkodowanego i WODR na zasadach art. 46c ust. 4.^[1]

Podczas szacowania ostatecznego ustala się:

• gatunek zwierzyny, która wyrządziła szkodę,
• rodzaj uprawy lub płodu rolnego,
• stan i jakość uprawy albo jakość płodu rolnego,
• obszar całej uprawy lub szacunkową masę zgromadzonego płodu rolnego,
• obszar uszkodzonej uprawy lub szacunkową masę uszkodzonego płodu rolnego,
• procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze,
• plon z jednego hektara,
• wysokość odszkodowania.

Zgodnie z § 3 ust. 8 rozporządzenia mierzy się poszczególne uszkodzone części uprawy i sumuje ich powierzchnie. W pomiarach i szkicu dopuszczone są m.in. metody GNSS, GIS i zdjęcia z drona. Procent zniszczenia określa odrębna metoda z § 3 ust. 10: na podstawie relacji liczby uszkodzonych roślin do faktycznej obsady ustalonej z prób na nieuszkodzonej części uprawy, z możliwością prób rzędowych w uprawach o rzadkiej obsadzie.^[2]

Powierzchnia uszkodzona × procent zniszczenia = powierzchnia zredukowana. Dopiero powierzchnię zredukowaną mnoży się przez plon z 1 ha, a rozmiar szkody przez właściwą cenę skupu w regionie (lub, gdy skup nie jest prowadzony, cenę rynkową z dnia szacowania ostatecznego w regionie). Od kwoty odejmuje się odpowiednie nieponiesione koszty zbioru, transportu i przechowywania. Plon ustala się zasadniczo na podstawie polowych prób wydajności w nieuszkodzonej części; dopiero gdy to niemożliwe, korzysta się z danych regionalnych WODR lub jednostki naukowej z uwzględnieniem stanu i jakości uprawy (§ 3 ust. 13–14 i 19).

Protokół szkody łowieckiej i prawo do wniesienia zastrzeżeń

Protokół oględzin obejmuje m.in. szacunkowy obszar uszkodzeń i szacunkowy procent zniszczenia (art. 46a). Protokół szacowania ostatecznego zawiera ustalenia potrzebne do wyliczenia odszkodowania, w tym obszar uszkodzonej uprawy, procent zniszczenia, plon i kwotę (art. 46c). W obu przypadkach dokumentuje się uczestników, datę czynności, szkic sytuacyjny i podpisy uczestniczących osób.

Członkowie zespołu mogą wnieść do protokołu zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem. W protokole powinna znaleźć się informacja o braku zastrzeżeń albo o ich wniesieniu. Dokument sporządza się w trzech jednobrzmiących egzemplarzach – po jednym dla każdego członka zespołu.^[1]

Przed podpisaniem protokołu warto zweryfikować w szczególności:

• numery działek i powierzchnię całej uprawy,
• opis rodzaju i stanu uprawy,
• gatunek zwierzyny wskazany jako sprawca,
• powierzchnię uszkodzonych części uprawy,
• procent zniszczenia,
• szkic sytuacyjny,
• wysokość odszkodowania przy szacowaniu ostatecznym.

Urzędowe wzory dla różnych trybów – podstawowego, Skarbu Państwa i po odwołaniu – zawiera załącznik nr 2 do rozporządzenia. Zobacz protokoły do pobrania. Więcej o błędach w tym dokumencie: protokół szacowania szkód łowieckich – najczęstsze błędy .

Odwołanie od protokołu szkody łowieckiej

Od ustaleń protokołu oględzin albo protokołu szacowania ostatecznego może odwołać się zarówno właściciel lub posiadacz gruntów rolnych, jak i dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego. Odwołanie wnosi się do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody.

Termin na wniesienie odwołania wynosi 7 dni od dnia podpisania protokołu. W celu rozpatrzenia odwołania nadleśniczy albo jego przedstawiciel dokonuje ponownych oględzin lub szacowania ostatecznego niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu 7 dni od otrzymania odwołania.^[1]

Nadleśniczy ustala wysokość odszkodowania w drodze decyzji, biorąc pod uwagę protokoły zgromadzone w sprawie; termin wynosi 14 dni od otrzymania protokołów. Na pisemny wniosek członka zespołu w ponownych czynnościach może uczestniczyć przedstawiciel właściwej izby rolniczej, a jego opinia nie jest wiążąca (art. 46d–46e). Decyzja jest ostateczna w postępowaniu administracyjnym; uprawniona strona niezadowolona z decyzji może w ciągu 3 miesięcy od doręczenia wnieść powództwo do sądu właściwego miejscowo. Jeżeli obwód został wyłączony z wydzierżawiania i przekazany w zarząd nadleśnictwa LP, właściwość w art. 46d–46e przechodzi na dyrektora regionalnej dyrekcji LP (art. 46f).

Co warto dołączyć do odwołania?

Zakres załączników powinien odpowiadać przedmiotowi sporu. Przy sporze o powierzchnię albo rozmieszczenie uszkodzeń przydatne mogą być:

• kopie wcześniejszych zgłoszeń i potwierdzenia ich doręczenia,
• protokół wraz z wpisanymi zastrzeżeniami,
• zdjęcia z datą i możliwą do ustalenia lokalizacją,
• mapa działki i szkic uszkodzeń,
• ortofotomapa albo mapa powierzchni szkody,
• niezależna ekspertyza pokazująca zasięg uszkodzeń.

Materiał techniczny powinien odnosić się do konkretnych ustaleń protokołu; fotografie bez lokalizacji i opisu nie muszą wyjaśniać zakresu sporu. Wzór odwołania do nadleśniczego jest dostępny w bazie dokumentów. Ten tryb odwoławczy nie powinien być bez sprawdzenia przenoszony na sprawy odszkodowań należnych od Skarbu Państwa z art. 50.

Kiedy następuje wypłata odszkodowania?

Jeżeli od protokołu szacowania ostatecznego nie wniesiono odwołania, dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego powinien wypłacić odszkodowanie w terminie 30 dni od dnia sporządzenia protokołu.

Jeżeli przeprowadzono postępowanie odwoławcze, wypłata odszkodowania ustalonego decyzją nadleśniczego następuje nie później niż w terminie 30 dni od dnia doręczenia tej decyzji.^[1]

Kiedy odszkodowanie za szkodę łowiecką może nie przysługiwać?

Art. 48 Prawa łowieckiego określa przesłanki, w których odszkodowanie nie przysługuje. Ocena zawsze zależy od konkretnej sprawy. Do wskazanych w nim przypadków należą:

• niedokonanie zbioru w terminie 14 dni od zakończenia okresu zbioru danego gatunku roślin w regionie, określonego uchwałą sejmiku województwa,
• niewyrażenie zgody na określone urządzenia lub zabiegi zapobiegające szkodom – z zastrzeżeniami wskazanymi w ustawie,
• szkody nieprzekraczające wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na jeden hektar uprawy,
• szkody w płodach rolnych złożonych w sterty, stogi i kopce w bezpośrednim sąsiedztwie lasu,
• szkody w uprawach założonych z rażącym naruszeniem zasad agrotechnicznych,
• określone szkody na nieruchomości objętej oświadczeniem o zakazie wykonywania polowania.

Termin zakończenia okresu zbioru jest określany dla konkretnego gatunku roślin w danym regionie uchwałą sejmiku województwa, a nie przez dowolnie ustalony termin agrotechniczny. Pomocniczo można sprawdzić Kalendarz Terminów Zbioru Sky Agro Tech, który odsyła do uchwał sejmików. Przesłanka rażącego naruszenia zasad agrotechnicznych wymaga oceny okoliczności i nie wynika automatycznie z samego zarzutu drugiej strony.^[1]

Jak ekspertyza z nalotu dronem wspiera dokumentowanie szkody?

§ 3 ust. 6 pkt 5 i ust. 8 rozporządzenia dopuszcza zdjęcia z drona do ustalania obszaru uprawy, pomiaru uszkodzonych części oraz wykonywania szkiców. Samo zdjęcie nie przesądza jednak o sprawcy szkody, faktycznej obsadzie roślin ani plonie. Dla tych ustaleń konieczne są właściwe czynności terenowe, obserwacje lub próby przewidziane w rozporządzeniu.^[2]

Znaczenie nalotu jest największe tam, gdzie problemem nie jest samo stwierdzenie obecności szkody, lecz rzetelne określenie jej powierzchni i rozmieszczenia. Dotyczy to zwłaszcza uszkodzeń:

• rozproszonych na dużym areale,
• gniazdowych i nieregularnych,
• położonych wewnątrz wysokiego albo zwartego łanu,
• występujących w wielu oddzielnych fragmentach jednej uprawy,
• objętych sporem co do rzeczywistej powierzchni.

Materiał pozyskany podczas nalotu może zostać przetworzony do postaci ortofotomapy, a następnie poddany analizie przestrzennej. Efektem jest ekspertyza pokazująca między innymi granice analizowanego obszaru, zidentyfikowane powierzchnie uszkodzeń, ich rozmieszczenie i łączny areał.

Taka dokumentacja nie zastępuje ustawowego zespołu ani formalnego protokołu. Może natomiast pokazać dokładny układ uszkodzonych obszarów, sposób wyznaczenia granic i sumę powierzchni, z możliwością odniesienia wyników do pozycji spornych w protokole.

Sky Agro Tech wykonuje nalot BSP, analizę zdjęć i GIS oraz inspekcję naziemną, przygotowując niezależną ekspertyzę techniczną PDF. Opracowanie może wspomagać dokumentowanie sprawy, lecz Sky Agro Tech nie występuje w tym charakterze jako organ ustawowego szacowania ani nie wydaje decyzji o odszkodowaniu. Szczegółowy zakres opracowania opisuje strona niezależnej ekspertyzy szkód łowieckich.

Najczęstsze błędy w procedurze szacowania szkód łowieckich

1. Zbyt późne zgłoszenie szkody

Zasadniczy termin 3 dni liczony jest od stwierdzenia szkody (§ 2 rozporządzenia). Rozbieżność między datą powstania a datą stwierdzenia lub zbyt późne zgłoszenie może wywołać spór dowodowy; skutków prawnych nie należy przesądzać automatycznie.

2. Brak dowodu doręczenia wniosku

Wysłanie wiadomości bez zachowania kopii, potwierdzenia nadania albo dowodu odbioru może wywołać spór dotyczący daty skutecznego zgłoszenia.

3. Nieprecyzyjne wskazanie działki

Sama nazwa miejscowości albo przybliżony opis pola może okazać się niewystarczający. Warto podawać numer działki, obręb, gminę i – gdy jest to potrzebne – mapę lokalizacyjną.

4. Podpisanie protokołu bez zastrzeżeń mimo niezgody

Jeżeli uczestnik nie zgadza się z ustaleniami, powinien domagać się wpisania zastrzeżeń wraz z uzasadnieniem. Dotyczy to szczególnie powierzchni szkody, procentu zniszczenia, stanu uprawy i rozpoznanego sprawcy.

5. Rozpoczęcie zbioru przed szacowaniem ostatecznym

Co do zasady szacowanie ostateczne powinno nastąpić przed rozpoczęciem zbioru. Rolnik powinien również pamiętać o pisemnym powiadomieniu o planowanym terminie zbioru z siedmiodniowym wyprzedzeniem.

6. Brak dokumentacji przestrzennej przy szkodzie rozproszonej

Kilka fotografii wykonanych na obrzeżu pola może nie obrazować uszkodzeń występujących wewnątrz łanu. Przy dużych i nieregularnych szkodach warto zabezpieczyć materiał pokazujący cały układ przestrzenny uszkodzeń.

7. Łączenie wszystkich dzikich zwierząt z jednym trybem odpowiedzialności

Nie każda szkoda wyrządzona przez dzikie zwierzę jest rozpatrywana według tej samej procedury. Inne zasady mogą dotyczyć gatunków chronionych, zwierząt objętych całoroczną ochroną oraz szkód powstałych poza obwodem łowieckim.

Praktyczna lista kontrolna dla poszkodowanego

1. Ustal dzień, w którym szkoda została stwierdzona.
2. Zabezpiecz zdjęcia i podstawową dokumentację lokalizacji.
3. Ustal numer działki, obręb i właściwy obwód łowiecki.
4. Zidentyfikuj potencjalnego sprawcę szkody.
5. Złóż wniosek w terminie i zachowaj dowód jego doręczenia.
6. Weź udział w oględzinach i sprawdź dane wpisywane do protokołu.
7. Wpisz uzasadnione zastrzeżenia, jeżeli nie zgadzasz się z ustaleniami.
8. Pisemnie powiadom o planowanym terminie zbioru.
9. Zweryfikuj, czy szacowanie ostateczne nastąpi przed sprzętem, a jeśli sprawa należy do art. 46 ust. 7 – czy stosowany jest tryb szczególny.
10. Przy rozległej lub spornej szkodzie zabezpiecz niezależną dokumentację powierzchni.
11. Jeżeli jest to konieczne, złóż odwołanie w terminie 7 dni od podpisania protokołu.

FAQ – procedura szacowania szkód łowieckich