Czym jest formalna procedura szacowania szkód łowieckich?

Prawo łowieckie przewiduje odpowiedzialność za określone szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny, a także za szkody powstałe przy wykonywaniu polowania. Jednocześnie sam fakt wystąpienia uszkodzeń na polu nie przesądza jeszcze o tym, kto jest zobowiązany do wypłaty odszkodowania. Znaczenie ma gatunek zwierzęcia, położenie gruntu, status obwodu łowieckiego oraz ewentualne objęcie zwierzęcia całoroczną ochroną.^[1]

W standardowym trybie szacowania szkoda przechodzi przez dwa etapy:

1. oględziny, podczas których ustala się wstępny obraz szkody,
2. szacowanie ostateczne, które stanowi podstawę do określenia wysokości odszkodowania.

Ustawa przewiduje również sytuacje, w których przeprowadza się wyłącznie szacowanie ostateczne. Dotyczy to między innymi szkód w płodach rolnych, szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach oraz szkód powstałych i zgłoszonych bezpośrednio przed zbiorem albo w jego trakcie.^[1]

Kto odpowiada za szkodę łowiecką?

Co do zasady szkody wymienione w art. 46 Prawa łowieckiego wynagradza dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego. W praktyce najczęściej będzie to koło łowieckie będące dzierżawcą obwodu albo podmiot zarządzający ośrodkiem hodowli zwierzyny.

Nie należy jednak automatycznie przyjmować, że każda szkoda wyrządzona przez zwierzę wymienione w art. 46 obciąża koło łowieckie. Skarb Państwa odpowiada między innymi za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną oraz za określone szkody powstałe na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich. W zależności od położenia nieruchomości odszkodowanie może być wypłacane przez Lasy Państwowe albo zarząd województwa.^[1]

Osobny tryb dotyczy również części szkód wyrządzanych przez gatunki chronione, na przykład bobry. Z tego powodu przed skierowaniem zgłoszenia warto prawidłowo ustalić potencjalnego sprawcę oraz podmiot właściwy do prowadzenia postępowania.

Szczegółowe rozróżnienie podmiotów odpowiedzialnych opisaliśmy w poradniku: kto szacuje szkody łowieckie i kto za nie odpowiada .

Podstawa prawna procedury szacowania szkód łowieckich

Podstawowe zasady postępowania wynikają z dwóch aktów prawnych:

• ustawy z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie, w szczególności art. 46–50,
• rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych.

Ustawa określa między innymi skład zespołu, etapy szacowania, terminy oględzin, zasady sporządzania protokołów, tryb odwoławczy i terminy wypłaty. Rozporządzenie doprecyzowuje sposób zgłaszania szkody, metody wykonywania pomiarów, ustalanie stanu i jakości uprawy oraz zasady wyliczania odszkodowania.^[1][2]

Terminy w procedurze szacowania szkód łowieckich

Zachowanie terminów ma znaczenie dowodowe i proceduralne. Zgłoszenia, powiadomienia i odwołania najlepiej składać w sposób, który umożliwia późniejsze wykazanie daty nadania albo doręczenia.

Szczególna regulacja dotyczy szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach poza okresem wegetacyjnym. W takim przypadku zgłoszenie powinno nastąpić w terminie umożliwiającym oszacowanie szkody przed doprowadzeniem terenu do stanu pierwotnego i przed rozpoczęciem wegetacji.^[2]

Etap pierwszy: wniosek o szacowanie szkody łowieckiej

Do wniosku można dołączyć fotografie wykonane w dniu stwierdzenia szkody, mapę lokalizacyjną, zrzut z geoportalu albo inne materiały ułatwiające identyfikację pola. Załączniki nie zastępują formalnych czynności zespołu, ale mogą ograniczyć ryzyko sporu co do daty, miejsca i charakteru szkody.

Szczegółową instrukcję dotyczącą samego zgłoszenia opisuje osobny poradnik: jak zgłosić szkodę łowiecką krok po kroku .

Gotowe wzory pism znajdują się również na stronie: dokumenty do pobrania – szkody łowieckie .

Etap drugi: oględziny szkody łowieckiej

Szacowania szkody dokonuje zespół składający się z przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego, przedstawiciela dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego oraz właściciela albo posiadacza gruntów rolnych, na których wystąpiła szkoda.^[1]

Podczas oględzin ustala się:

• gatunek zwierzyny, która wyrządziła szkodę,
• rodzaj, stan i jakość uprawy,
• obszar całej uprawy,
• szacunkowy obszar uprawy uszkodzonej,
• szacunkowy procent zniszczenia na uszkodzonym obszarze.

Na tym etapie ustawodawca posługuje się pojęciem wartości szacunkowych. Szacunkowy obszar uszkodzeń i szacunkowy procent zniszczenia ustala się orientacyjnie na podstawie wizji lokalnej. Dokładny pomiar powierzchni uszkodzonych części uprawy jest natomiast istotny przy szacowaniu ostatecznym.^[2]

Z oględzin sporządza się protokół zawierający między innymi ustalone dane, datę czynności, szkic sytuacyjny uszkodzonej uprawy i podpisy uczestników. Każdy członek zespołu ma prawo zgłosić do protokołu zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem.

Kiedy nie przeprowadza się oddzielnych oględzin?

Prawo łowieckie przewiduje przypadki, w których procedura nie składa się z dwóch oddzielnych etapów. Wyłącznie szacowanie ostateczne przeprowadza się w przypadku:

• szkód wyrządzonych w płodach rolnych,
• szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach,
• szkód w uprawach, które powstały i zostały zgłoszone bezpośrednio przed zbiorem albo w jego trakcie.

W tych przypadkach szacowanie ostateczne powinno zostać wykonane w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku. Oznacza to, że sposób prowadzenia postępowania może zależeć nie tylko od rodzaju szkody, ale również od momentu jej powstania i zgłoszenia.^[1]

Etap trzeci: szacowanie ostateczne szkody

Szacowanie ostateczne przeprowadza się najpóźniej w dniu zbioru uszkodzonej uprawy, przed rozpoczęciem zbioru. Właściciel albo posiadacz gruntu ma obowiązek pisemnie powiadomić dzierżawcę albo zarządcę obwodu o planowanym terminie zbioru z siedmiodniowym wyprzedzeniem.^[1]

Podczas szacowania ostatecznego ustala się:

• gatunek zwierzyny, która wyrządziła szkodę,
• rodzaj uprawy lub płodu rolnego,
• stan i jakość uprawy albo jakość płodu rolnego,
• obszar całej uprawy,
• obszar uprawy, która została uszkodzona,
• procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze,
• plon z jednego hektara,
• wysokość odszkodowania.

Rozporządzenie wskazuje, że obszar uszkodzonej uprawy ustala się przez pomiar poszczególnych uszkodzonych części i zsumowanie ich powierzchni. Do pomiaru można wykorzystywać między innymi GNSS, dane GIS oraz zdjęcia wykonane z bezzałogowych statków powietrznych.^[2]

Wysokość odszkodowania nie jest jednak prostym iloczynem całej powierzchni pola i przewidywanej wartości zbioru. W formalnej kalkulacji znaczenie mają między innymi obszar uszkodzonej uprawy, procent zniszczenia, ustalony plon, cena płodu rolnego oraz koszty, których poszkodowany nie będzie musiał ponieść wskutek utraty części plonu.

Protokół szkody łowieckiej i prawo do wniesienia zastrzeżeń

Protokół jest podstawowym dokumentem utrwalającym ustalenia dokonane podczas oględzin albo szacowania ostatecznego. Powinien wskazywać uczestników czynności, datę, dane dotyczące szkody, szkic sytuacyjny oraz podpisy osób biorących udział w postępowaniu.

Członkowie zespołu mogą wnieść do protokołu zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem. W protokole powinna znaleźć się informacja o braku zastrzeżeń albo o ich wniesieniu. Dokument sporządza się w trzech jednobrzmiących egzemplarzach – po jednym dla każdego członka zespołu.^[1]

Przed podpisaniem protokołu warto zweryfikować w szczególności:

• numery działek i powierzchnię całej uprawy,
• opis rodzaju i stanu uprawy,
• gatunek zwierzyny wskazany jako sprawca,
• powierzchnię uszkodzonych części uprawy,
• procent zniszczenia,
• szkic sytuacyjny,
• wysokość odszkodowania przy szacowaniu ostatecznym.

Więcej o błędach w tym dokumencie: protokół szacowania szkód łowieckich – najczęstsze błędy .

Odwołanie od protokołu szkody łowieckiej

Od ustaleń protokołu oględzin albo protokołu szacowania ostatecznego może odwołać się zarówno właściciel lub posiadacz gruntów rolnych, jak i dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego. Odwołanie wnosi się do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody.

Termin na wniesienie odwołania wynosi 7 dni od dnia podpisania protokołu. W celu rozpatrzenia odwołania nadleśniczy albo jego przedstawiciel dokonuje ponownych oględzin lub szacowania ostatecznego niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu 7 dni od otrzymania odwołania.^[1]

Nadleśniczy ustala wysokość odszkodowania w drodze decyzji, biorąc pod uwagę protokoły zgromadzone w sprawie. Decyzja jest wydawana w terminie 14 dni od otrzymania protokołów. Jeżeli właściciel, posiadacz gruntu, dzierżawca albo zarządca nie zgadza się z decyzją, może w ciągu 3 miesięcy od jej doręczenia wnieść powództwo do sądu właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody.

Co warto dołączyć do odwołania?

Zakres załączników powinien odpowiadać przedmiotowi sporu. Przy sporze o powierzchnię albo rozmieszczenie uszkodzeń przydatne mogą być:

• kopie wcześniejszych zgłoszeń i potwierdzenia ich doręczenia,
• protokół wraz z wpisanymi zastrzeżeniami,
• zdjęcia z datą i możliwą do ustalenia lokalizacją,
• mapa działki i szkic uszkodzeń,
• ortofotomapa albo mapa powierzchni szkody,
• niezależna ekspertyza pokazująca zasięg uszkodzeń.

Materiał techniczny powinien odnosić się do konkretnych ustaleń protokołu. Samo załączenie dużej liczby zdjęć bez ich lokalizacji i opisu może nie wyjaśniać, które fragmenty pola są przedmiotem sporu.

Kiedy następuje wypłata odszkodowania?

Jeżeli od protokołu szacowania ostatecznego nie wniesiono odwołania, dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego powinien wypłacić odszkodowanie w terminie 30 dni od dnia sporządzenia protokołu.

Jeżeli przeprowadzono postępowanie odwoławcze, wypłata odszkodowania ustalonego decyzją nadleśniczego następuje nie później niż w terminie 30 dni od dnia doręczenia tej decyzji.^[1]

Kiedy odszkodowanie za szkodę łowiecką może nie przysługiwać?

Prawo łowieckie przewiduje zamknięty katalog sytuacji, w których odszkodowanie nie przysługuje. Do najważniejszych przypadków należą między innymi:

• niedokonanie zbioru w terminie 14 dni od zakończenia okresu zbioru danego gatunku roślin w regionie, określonego uchwałą sejmiku województwa,
• niewyrażenie zgody na określone urządzenia lub zabiegi zapobiegające szkodom – z zastrzeżeniami wskazanymi w ustawie,
• szkody nieprzekraczające wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na jeden hektar uprawy,
• szkody w płodach rolnych złożonych w sterty, stogi i kopce w bezpośrednim sąsiedztwie lasu,
• szkody w uprawach założonych z rażącym naruszeniem zasad agrotechnicznych,
• określone szkody na nieruchomości objętej oświadczeniem o zakazie wykonywania polowania.

Każda z powyższych przesłanek wymaga odniesienia do konkretnego stanu faktycznego. Samo powołanie się na przykład na nieprawidłowości agrotechniczne nie powinno zastępować wykazania, że doszło do rażącego naruszenia zasad agrotechnicznych i że zachodzi ustawowa przesłanka wyłączenia odpowiedzialności.^[1]

Jak ekspertyza z nalotu dronem wspiera dokumentowanie szkody?

Przepisy wprost przewidują możliwość ustalania obszaru całej uprawy na podstawie zdjęć wykonanych z bezzałogowych statków powietrznych. Metody oparte na zdjęciach z drona mogą być również wykorzystywane do pomiaru uszkodzonych części uprawy i wykonania szkicu sytuacyjnego.^[2]

Znaczenie nalotu jest największe tam, gdzie problemem nie jest samo stwierdzenie obecności szkody, lecz rzetelne określenie jej powierzchni i rozmieszczenia. Dotyczy to zwłaszcza uszkodzeń:

• rozproszonych na dużym areale,
• gniazdowych i nieregularnych,
• położonych wewnątrz wysokiego albo zwartego łanu,
• występujących w wielu oddzielnych fragmentach jednej uprawy,
• objętych sporem co do rzeczywistej powierzchni.

Materiał pozyskany podczas nalotu może zostać przetworzony do postaci ortofotomapy, a następnie poddany analizie przestrzennej. Efektem jest ekspertyza pokazująca między innymi granice analizowanego obszaru, zidentyfikowane powierzchnie uszkodzeń, ich rozmieszczenie i łączny areał.

Taka dokumentacja nie zastępuje ustawowego zespołu ani formalnego protokołu. Pozwala jednak przedstawić sporną powierzchnię w postaci mapy, a nie wyłącznie opisu słownego albo punktowych fotografii wykonanych z poziomu gruntu.

Sky Agro Tech wykonuje naloty i przygotowuje niezależne ekspertyzy powierzchni szkód łowieckich na terenie całej Polski. Analiza z materiału lotniczego jest uzupełniana o niezbędną weryfikację charakteru szkody, bez zastępowania ustawowej procedury prowadzonej przez właściwy zespół.

Najczęstsze błędy w procedurze szacowania szkód łowieckich

1. Zbyt późne zgłoszenie szkody

Termin liczony jest od dnia stwierdzenia szkody. Odkładanie zgłoszenia do momentu, w którym szkoda stanie się rozległa, może prowadzić do zarzutu uchybienia terminowi oraz utrudniać ustalenie przebiegu zdarzenia.

2. Brak dowodu doręczenia wniosku

Wysłanie wiadomości bez zachowania kopii, potwierdzenia nadania albo dowodu odbioru może wywołać spór dotyczący daty skutecznego zgłoszenia.

3. Nieprecyzyjne wskazanie działki

Sama nazwa miejscowości albo przybliżony opis pola może okazać się niewystarczający. Warto podawać numer działki, obręb, gminę i – gdy jest to potrzebne – mapę lokalizacyjną.

4. Podpisanie protokołu bez zastrzeżeń mimo niezgody

Jeżeli uczestnik nie zgadza się z ustaleniami, powinien domagać się wpisania zastrzeżeń wraz z uzasadnieniem. Dotyczy to szczególnie powierzchni szkody, procentu zniszczenia, stanu uprawy i rozpoznanego sprawcy.

5. Rozpoczęcie zbioru przed szacowaniem ostatecznym

Co do zasady szacowanie ostateczne powinno nastąpić przed rozpoczęciem zbioru. Rolnik powinien również pamiętać o pisemnym powiadomieniu o planowanym terminie zbioru z siedmiodniowym wyprzedzeniem.

6. Brak dokumentacji przestrzennej przy szkodzie rozproszonej

Kilka fotografii wykonanych na obrzeżu pola może nie obrazować uszkodzeń występujących wewnątrz łanu. Przy dużych i nieregularnych szkodach warto zabezpieczyć materiał pokazujący cały układ przestrzenny uszkodzeń.

7. Łączenie wszystkich dzikich zwierząt z jednym trybem odpowiedzialności

Nie każda szkoda wyrządzona przez dzikie zwierzę jest rozpatrywana według tej samej procedury. Inne zasady mogą dotyczyć gatunków chronionych, zwierząt objętych całoroczną ochroną oraz szkód powstałych poza obwodem łowieckim.

Praktyczna lista kontrolna dla poszkodowanego

1. Ustal dzień, w którym szkoda została stwierdzona.
2. Zabezpiecz zdjęcia i podstawową dokumentację lokalizacji.
3. Ustal numer działki, obręb i właściwy obwód łowiecki.
4. Zidentyfikuj potencjalnego sprawcę szkody.
5. Złóż wniosek w terminie i zachowaj dowód jego doręczenia.
6. Weź udział w oględzinach i sprawdź dane wpisywane do protokołu.
7. Wpisz uzasadnione zastrzeżenia, jeżeli nie zgadzasz się z ustaleniami.
8. Pisemnie powiadom o planowanym terminie zbioru.
9. Nie rozpoczynaj zbioru przed szacowaniem ostatecznym, o ile nie zachodzi sytuacja szczególna.
10. Przy rozległej lub spornej szkodzie zabezpiecz niezależną dokumentację powierzchni.
11. Jeżeli jest to konieczne, złóż odwołanie w terminie 7 dni od podpisania protokołu.

FAQ – procedura szacowania szkód łowieckich