Co oznacza zaniżona powierzchnia szkody łowieckiej?

Określenie „zaniżona szkoda” bywa używane bardzo szeroko. Może dotyczyć zbyt małego obszaru uszkodzonego, zbyt niskiego procentu zniszczenia, nieprawidłowo przyjętego plonu, ceny albo kosztów nieponiesionych. Są to jednak różne elementy kalkulacji. W tym artykule analizujemy wyłącznie pierwszy z nich: przestrzenny zasięg szkody, czyli sumę powierzchni wszystkich części uprawy, na których wystąpiły uszkodzenia przypisywane zwierzynie.

Takie zawężenie ma znaczenie praktyczne. Powierzchnia szkody jest wielkością, którą można odnieść do konkretnej lokalizacji, granic pola, szkicu oraz mierzalnych poligonów. Nie przesądza ona jeszcze o wysokości odszkodowania, ale stanowi jeden z parametrów, od których dalsze obliczenia są zależne. Jeżeli część uszkodzeń przestrzennych zostanie pominięta, punkt wyjścia do kolejnych działań może być niepełny.

Jednocześnie sama różnica pomiędzy wynikiem dwóch pomiarów nie dowodzi automatycznie, że wcześniejsza ocena była nierzetelna. Trzeba sprawdzić datę dokumentacji, granice analizowanego obszaru, stadium rozwoju uprawy, możliwość dalszego żerowania oraz kryterium, według którego konkretne fragmenty uznano za uszkodzone. Prawidłowa weryfikacja wymaga więc porównania danych i metody, a nie wyłącznie porównania dwóch liczb.

Powierzchnia uszkodzona, procent zniszczenia i powierzchnia zredukowana – trzy różne wartości

Najczęstszym źródłem nieporozumień jest używanie słowa „powierzchnia” wobec trzech odmiennych parametrów. Rozporządzenie rozdziela obszar uszkodzonej uprawy od procentu jej zniszczenia, a dopiero ich iloczyn określa powierzchnię zredukowaną.^[1] Z punktu widzenia analizy protokołu należy zatem ustalić, do której wartości odnosi się wpisana liczba.

Przykładowo: jeżeli szkoda występuje na przestrzennie wyznaczonym obszarze 10 ha, a średni procent zniszczenia na tym obszarze wynosi 30%, powierzchnia zredukowana wynosi 3 ha. Nie oznacza to jednak, że szkoda zajmuje na mapie tylko 3 ha. Jej zasięg przestrzenny nadal obejmuje 10 ha, natomiast 3 ha jest wartością służącą dalszej kalkulacji. Rozwinięcie tego zagadnienia znajduje się w osobnym opracowaniu: powierzchnia zredukowana w szkodach łowieckich.

Skąd biorą się rozbieżności w powierzchni szkody wpisanej do protokołu?

Rozbieżności nie mają jednej przyczyny. Część wynika z charakteru samej szkody, część z etapu procedury, a część ze sposobu wykonania i udokumentowania pomiaru. Szczególnie istotne są szkody, które nie tworzą jednego zwartego placu, lecz układają się w wiele małych, nieregularnych stref.

1. Orientacyjna ocena została potraktowana jak pomiar ostateczny

Na etapie oględzin szacunkowy obszar uszkodzonej uprawy ustala się orientacyjnie na podstawie wizji lokalnej. Przy szacowaniu ostatecznym obszar uszkodzony powinien natomiast zostać ustalony przez pomiar uszkodzonych części i zsumowanie ich pól powierzchni.^[1] Liczba o charakterze wstępnym nie powinna więc bez sprawdzenia funkcjonować jako wynik dokładnego pomiaru końcowego.

2. Szkoda ma układ gniazdowy, pasowy lub rozproszony

Uszkodzenia powodowane przez zwierzynę nie muszą tworzyć regularnego obszaru. Mogą występować w postaci wielu oddzielnych placów żerowania, przejść, wygnieceń i stref częściowo uszkodzonych. Badania wykorzystujące dane UAV wskazują, że rozkład takich stref może być silnie niejednorodny, a najmniejsze ogniska mogą mieć powierzchnię rzędu pojedynczych metrów kwadratowych.^[4] W takim układzie pominięcie części poligonów wpływa na sumę powierzchni szkody.

3. Oceniono tylko dostępne lub łatwo widoczne części pola

Wysoki i zwarty łan, duży areał, podmokłe fragmenty, rowy, skarpy albo trudny do przejścia środek uprawy ograniczają obserwację z poziomu gruntu. Nie oznacza to, że oględziny terenowe są z definicji niewiarygodne. Oznacza natomiast, że przy niejednorodnej szkodzie trzeba ocenić, czy przebieg obserwacji dawał reprezentatywny obraz całej uprawy. W badaniu kukurydzy, w którym zestawiono ortomozaiki z transektami terenowymi, próby naziemne obejmujące 2,6–4,1% pól pomijały część szkód widocznych przy pełnym pokryciu obrazowym. Wyniku tego badania nie należy automatycznie przenosić na każdą polską sprawę, ale dobrze pokazuje on ograniczenie metod opartych na częściowym próbkowaniu.^[3]

4. Granice pola i granice uprawy nie zostały rozdzielone

Działka ewidencyjna nie zawsze odpowiada faktycznej powierzchni analizowanej uprawy. W jej granicach mogą znajdować się drogi, zadrzewienia, cieki, rowy, nieużytki, słupy lub fragmenty zajęte przez inną roślinę. Jeżeli strony odnoszą pomiar do różnych powierzchni bazowych, procentowe porównanie wyników może być pozornie sprzeczne, mimo że problem wynika z odmiennego mianownika.

5. Częściowo uszkodzone strefy sklasyfikowano według różnych reguł

Najtrudniejsze do delimitacji są obszary przejściowe, w których obok roślin uszkodzonych pozostają rośliny zachowane. Badanie przeprowadzone w Polsce wykazało, że metoda automatyczna skoncentrowana na całkowicie uszkodzonych fragmentach wyznaczyła 4,01% powierzchni pola, podczas gdy wizualna interpretacja wysokorozdzielczej ortofotomapy wsparta weryfikacją terenową wskazała 10,50%. Autorzy wiązali tę różnicę głównie z nieuwzględnieniem częściowo uszkodzonych stref przez model automatyczny.^[4] Wniosek praktyczny nie brzmi więc „algorytm zawsze mierzy lepiej”, lecz: kryterium klasyfikacji musi być jawne, dostosowane do obrazu szkody i kontrolowane przez eksperta.

6. Stan uprawy zmienił się między pomiarami

Dalsze żerowanie zwierzyny, wzrost roślin, wyleganie, opady, zabiegi agrotechniczne, koszenie lub zbiór mogą zmienić przestrzenny obraz pola. Porównanie ekspertyzy wykonanej później z protokołem sporządzonym wcześniej wymaga zatem ostrożności. Materiały powinny być oceniane w kontekście daty i stanu uprawy, a nie traktowane jako dwa pomiary wykonane w identycznych warunkach.

Co rzeczywiście mierzy nalot dronem przy szkodach łowieckich?

W prawidłowo zaprojektowanej usłudze nalot nie kończy się na wykonaniu kilku zdjęć poglądowych. Z odpowiednio pozyskanych fotografii powstaje materiał przestrzenny, na którym można odwzorować granice analizowanej uprawy, wskazać widoczne strefy uszkodzeń, podzielić je na poligony i obliczyć sumę ich powierzchni. Rozporządzenie wymienia zdjęcia wykonane z bezzałogowych statków powietrznych jako jedną z metod służących ustalaniu powierzchni oraz wykonywaniu pomiarów i szkiców.^[1]

Wysoka rozdzielczość obrazu jest ważna, ale sama liczba centymetrów na piksel nie gwarantuje poprawnego wyniku. O jakości ekspertyzy decydują również: odpowiedni moment nalotu, kompletność pokrycia, spójność ortofotomapy, poprawne odwzorowanie granic, kryteria delimitacji szkody oraz kontrola wyników. Literatura naukowa pokazuje, że różne metody klasyfikacji mogą dawać odmienne rezultaty zależnie od typu szkody, stadium uprawy i udziału fragmentów częściowo uszkodzonych.^[4][5]

Czego dron sam nie ustala?

Rzetelny artykuł o zastosowaniu dronów powinien jasno pokazywać ograniczenia technologii. Ekspertyza oparta na nalocie jest przede wszystkim narzędziem do dokumentacji i analizy przestrzennej. Nie należy przedstawiać jej jako urządzenia, które jednym przelotem wylicza wszystkie elementy odszkodowania.

• Nie ustala automatycznie plonu z 1 ha. Zgodnie z rozporządzeniem plon określa się na podstawie polowych prób wydajności w nieuszkodzonych częściach uprawy, a gdy nie jest to możliwe — na podstawie właściwych danych regionalnych z uwzględnieniem stanu i jakości uprawy.^[1]
• Nie wylicza sam kwoty odszkodowania. Do kalkulacji potrzebne są także procent zniszczenia, plon, cena oraz koszty nieponiesione.
• Nie rozstrzyga sporu prawnego. Ekspertyza jest materiałem technicznym; nie zastępuje protokołu, decyzji ani orzeczenia.
• Nie identyfikuje bezbłędnie przyczyny każdej niejednorodności. Wyleganie, wymoknięcia, niedobory, błędy agrotechniczne i szkody od zwierzyny mogą miejscami tworzyć podobny obraz. W niejednoznacznych sytuacjach interpretację materiału uzupełnia ograniczona weryfikacja terenowa.
• Nie gwarantuje poprawności automatycznej klasyfikacji. Algorytmy są narzędziem wspomagającym, a wynik powinien podlegać eksperckiej kontroli.

Takie rozgraniczenie wzmacnia wiarygodność ekspertyzy. Pokazuje bowiem, że pomiar powierzchni szkody nie jest utożsamiany z analizą plonowania, a technologia jest wykorzystywana tam, gdzie daje mierzalną przewagę: w odwzorowaniu przestrzennym całej analizowanej uprawy.

Jak sprawdzić, czy powierzchnia szkody w protokole jest prawidłowa?

Weryfikacja powinna rozpocząć się od odtworzenia sposobu dojścia do wyniku. Sama liczba w hektarach nie pozwala sprawdzić, czy pomiar obejmował wszystkie ogniska szkody. Pomocna jest poniższa kolejność.

1. Ustal, jaką wartość wpisano. Sprawdź, czy jest to obszar uszkodzony, procent zniszczenia, czy powierzchnia zredukowana.
2. Zweryfikuj powierzchnię odniesienia. Czy chodzi o działkę ewidencyjną, całe pole, jedną uprawę, czy kilka oddzielnych pól?
3. Sprawdź datę i etap procedury. Wartość orientacyjna z oględzin nie jest tym samym co pomiar wymagany przy szacowaniu ostatecznym.
4. Poproś o wskazanie metody. Wynik powinien dać się powiązać z pomiarem, szkicem, współrzędnymi albo innym materiałem przestrzennym.
5. Porównaj mapę ze stanem pola. Czy zaznaczono wszystkie szkody brzegowe, wewnętrzne, pasowe i oddzielne place żerowania?
6. Sprawdź sposób potraktowania stref częściowo uszkodzonych. Powinno być jasne, czy zostały objęte obszarem szkody, a ich natężenie opisano oddzielnie.
7. Zapisz zastrzeżenia konkretnie. Zamiast ogólnego stwierdzenia „szkoda jest większa” warto wskazać pominięte fragmenty, lokalizację, powierzchnię i materiał, na którym opiera się uwaga.

Szerszą listę problemów formalnych i merytorycznych zawiera artykuł protokół szacowania szkód łowieckich – najczęstsze błędy. Natomiast kwestie dowodowe i postępowanie przy braku zgody drugiej strony zostały omówione osobno w poradniku jak udowodnić szkody łowieckie, gdy koło łowieckie się nie zgadza. Dzięki temu niniejszy wpis nie powiela ich intencji, lecz koncentruje się na technicznej weryfikacji powierzchni.

Kiedy ekspertyza powierzchni szkody z nalotu jest szczególnie uzasadniona?

Nie każda drobna i regularna szkoda wymaga rozbudowanej analizy. Ekspertyza z nalotu daje największą wartość tam, gdzie bez materiału obejmującego całe pole trudno odtworzyć rzeczywisty zasięg uszkodzeń albo gdzie rozbieżność powierzchni ma istotne znaczenie dla dalszej sprawy.

• pole ma duży areał albo składa się z kilku części;
• uprawa jest wysoka, zwarta lub trudna do przejścia;
• szkody występują w głębi łanu, a nie tylko przy jego granicy;
• uszkodzenia mają charakter gniazdowy, pasowy lub silnie rozproszony;
• w protokole nie opisano metody pomiaru albo szkicu pozwalającego odtworzyć wynik;
• powierzchnia wpisana do protokołu wyraźnie nie odpowiada rozmieszczeniu szkody widocznemu w terenie;
• potrzebny jest czytelny, datowany materiał do rozmów, zastrzeżeń lub dalszej analizy sprawy;
• stan uprawy może szybko ulec zmianie wskutek dalszego żerowania, pogody lub zbliżającego się zbioru.

Materiał z nalotu powinien być pozyskany możliwie szybko, zanim przestrzenny obraz szkody zostanie zmieniony. Jego przydatność rośnie, gdy ekspertyza jasno oddziela fakty widoczne na materiale od interpretacji oraz podaje sposób delimitacji i obliczenia powierzchni.

Jak wygląda techniczna ekspertyza Sky Agro Tech?

Sky Agro Tech wykonuje na terenie całej Polski naloty nad uprawami rolnymi i przygotowuje ekspertyzy ukazujące powierzchnię oraz przestrzenny układ szkód łowieckich. Podstawą opracowania jest materiał obrazowy pozyskany z bezzałogowego statku powietrznego, z którego tworzona jest ortofotomapa i analiza GIS. Widoczne strefy szkody są lokalizowane, przedstawiane na mapie i mierzone w odniesieniu do analizowanego areału.

Ekspertyza nie jest przedstawiana jako automatyczny pomiar plonu ani jako zamiennik ustawowego protokołu. Jej rolą jest dostarczenie uporządkowanego materiału technicznego, który pozwala sprawdzić, czy powierzchnia szkody została objęta w sposób kompletny i czy wynik można powiązać z konkretnymi fragmentami pola. Więcej o samym materiale przestrzennym wyjaśnia poradnik czy ortofotomapa pomaga przy szkodach łowieckich.