Czym jest szacowanie szkód łowieckich z wykorzystaniem drona?

W praktyce określenie „szacowanie szkód łowieckich dronem” obejmuje kilka powiązanych czynności: przygotowanie misji lotniczej, zebranie zdjęć z odpowiednim pokryciem, fotogrametryczne przetworzenie materiału, utworzenie ortofotomapy oraz analizę obrazu w środowisku GIS. Sam przelot jest więc dopiero początkiem pracy. Największa wartość powstaje na etapie interpretacji danych i wyznaczania obszarów odpowiadających rzeczywistym uszkodzeniom uprawy.

Ortofotomapa różni się od pojedynczego zdjęcia lotniczego. Jest geometrycznie skorygowaną mozaiką zdjęć, dzięki czemu można na niej wykonywać pomiary, porównywać położenie szkody z granicami pola oraz prezentować nieregularne obszary uszkodzeń. W zależności od uprawy i fazy rozwojowej widoczne mogą być między innymi place wydeptania, wyleganie, buchtowanie, przerzedzenia, ścieżki przemieszczania się zwierzyny, uszkodzenia rzędów lub skupiska roślin pozbawionych wartości użytkowej.

Badania naukowe potwierdzają, że wysokorozdzielcze obrazy RGB z dronów mogą być wykorzystywane do wykrywania i mapowania szkód powodowanych przez zwierzynę. Jednocześnie wyniki zależą od gatunku uprawy, fazy rozwoju, charakteru uszkodzeń i jakości danych, dlatego automatyczna klasyfikacja powinna być kontrolowana przez analityka.^{3, 4}

Czy wykorzystanie drona przy szkodach łowieckich ma podstawę prawną?

Tak. Obowiązujące przepisy wskazują zdjęcia wykonane z bezzałogowych statków powietrznych jako jedną z metod ustalania obszaru całej uprawy. Tę samą grupę metod można wykorzystywać do pomiaru uszkodzonych części uprawy i obliczenia sumy ich powierzchni.² Oznacza to, że dokumentacja z drona nie jest wyłącznie materiałem poglądowym – może stanowić techniczną podstawę pomiaru powierzchni.

Trzeba jednak rozdzielić dwie kwestie. Pierwszą jest ustawowe szacowanie szkody i sporządzany w jego toku protokół. Drugą jest niezależna ekspertyza techniczna przygotowana na zlecenie zainteresowanej strony. Ekspertyza może dokumentować stan uprawy, metodę pozyskania danych, granice analizowanego obszaru, powierzchnię szkody i jej rozmieszczenie, lecz sama nie zastępuje czynności zespołu wskazanego w Prawie łowieckim.¹

Jak powstaje ekspertyza szkód łowieckich z nalotu dronem?

1. Ustalenie lokalizacji i zakresu zlecenia. Określa się działki, uprawy, orientacyjną powierzchnię, termin stwierdzenia szkody, prawdopodobnego sprawcę oraz etap prowadzonej procedury.
2. Przygotowanie misji lotniczej. Dobiera się wysokość lotu, pokrycie zdjęć, prędkość, kierunek przelotów i miejsca bezpiecznego startu. Parametry muszą odpowiadać strukturze uprawy i oczekiwanej szczegółowości opracowania.
3. Pozyskanie materiału zdjęciowego. Dron wykonuje serię nakładających się fotografii obejmujących cały analizowany obszar. W razie potrzeby materiał jest uzupełniany krótką weryfikacją cech szkody w terenie.
4. Przetworzenie fotogrametryczne. Zdjęcia są łączone w jednolitą ortofotomapę. Kontroluje się kompletność pokrycia, ostrość, geometrię i jakość rekonstrukcji.
5. Analiza szkody w środowisku GIS. Analityk interpretuje obraz, porównuje strukturę uszkodzonych i nieuszkodzonych części uprawy, wyznacza poligony szkody i oblicza ich powierzchnię.
6. Kontrola ekspercka. Wyniki analizy automatycznej lub półautomatycznej są sprawdzane ręcznie. Odrzuca się obszary, które mogą wynikać z cieni, przejazdów technologicznych, zastoin wody, zachwaszczenia, chorób, niedoborów lub innych czynników.
7. Przygotowanie ekspertyzy. Dokument przedstawia zakres opracowania, zastosowaną metodykę, mapy, powierzchnie uszkodzeń, dokumentację obrazową, ograniczenia analizy i wnioski.

Co może pokazać ortofotomapa szkód łowieckich?

Pełny obraz pola ma szczególne znaczenie przy szkodach niejednorodnych. Dwie szkody o takiej samej powierzchni mogą wyglądać zupełnie inaczej: jedna może tworzyć jeden zwarty obszar, a druga kilkadziesiąt niewielkich skupisk. Z punktu widzenia rozmów między stronami i późniejszej oceny dowodowej przedstawienie tego układu bywa równie ważne jak sama liczba hektarów.

Czego dron nie wylicza automatycznie?

Dron nie jest urządzeniem, które po jednym locie samodzielnie ustala pełną wartość odszkodowania. Nie należy utożsamiać powierzchni szkody z powierzchnią zredukowaną ani zakładać, że z obrazu lotniczego można w każdej sytuacji wiarygodnie wyliczyć plon z hektara, procent zniszczenia lub cenę płodu rolnego.

W obowiązującej metodyce wysokość odszkodowania opiera się między innymi na powierzchni uszkodzonej uprawy, procencie jej zniszczenia, plonie z hektara, cenie oraz kosztach nieponiesionych.² Nalot dronem wzmacnia więc przede wszystkim ten fragment procesu, który dotyczy przestrzeni: granic pola, zasięgu uszkodzeń i ich rozmieszczenia.

Kiedy niezależna ekspertyza z drona jest szczególnie przydatna?

• gdy szkoda obejmuje dużą powierzchnię lub kilka sąsiadujących działek;
• gdy uszkodzenia mają charakter rozproszony, gniazdowy, liniowy albo mozaikowy;
• gdy wysoka i zwarta uprawa ogranicza widoczność z poziomu gruntu;
• gdy strony różnią się w ocenie powierzchni lub rozmieszczenia szkody;
• gdy zbliża się zbiór i potrzebna jest dokumentacja stanu uprawy z konkretnego dnia;
• gdy materiał ma zostać wykorzystany w odwołaniu, negocjacjach, ugodzie albo postępowaniu sądowym;
• gdy koło łowieckie, nadleśnictwo lub zarządca potrzebuje przejrzystego opracowania do rozmów z poszkodowanym;
• gdy pełnomocnik lub rzeczoznawca potrzebuje danych przestrzennych możliwych do zweryfikowania.

Ekspertyza bywa mniej przydatna, jeśli szkoda jest bardzo mała, jednorodna, łatwo dostępna i bezsporna albo jeśli faza uprawy nie pozwala odróżnić uszkodzeń od naturalnego zróżnicowania łanu. Dlatego przed realizacją warto ocenić opłacalność i przydatność nalotu dla konkretnej sytuacji. Pomaga w tym również dostępny na stronie Sky Agro Tech kalkulator szkód łowieckich oraz kwalifikacja zlecenia na podstawie danych o polu i charakterze szkody.

Jakie szkody i uprawy można dokumentować z nalotu?

Przydatność obrazowania zależy bardziej od sposobu, w jaki szkoda odcina się od zdrowej części łanu, niż od samej nazwy uprawy. Najczęściej analizowane są szkody od dzików, jeleni, danieli i saren w uprawach rolnych. Inny obraz tworzy buchtowanie na użytku zielonym, inny wyłamania i wyjadanie w kukurydzy, a jeszcze inny wyleganie oraz ścieżki w dojrzałym rzepaku lub zbożu.

Więcej informacji o charakterystycznych uszkodzeniach znajduje się w tematycznych materiałach Sky Agro Tech: szkody od dzików w uprawach rolnych, szkody łowieckie w kukurydzy oraz szkody łowieckie na łąkach i użytkach zielonych.

Automatyzacja i AI w analizie szkód – pomoc, nie zastępstwo eksperta

Analiza obrazu może być wspierana przez klasyfikację pikselową, indeksy barwne, segmentację, modele uczenia maszynowego lub sieci neuronowe. Narzędzia te przyspieszają przegląd dużych ortofotomap i pomagają wskazywać obszary różniące się od prawidłowej części uprawy. Badania z 2025 i 2026 roku pokazują, że obrazy RGB pozyskane z drona mogą skutecznie wspierać wykrywanie szkód w kukurydzy i rzepaku.^{3, 4}

Nie oznacza to jednak, że algorytm powinien samodzielnie wydawać końcowy wynik. Cień, koleina, niedobór składników, zachwaszczenie, woda, choroba, niewyrównane wschody lub przejazd technologiczny mogą wyglądać podobnie do szkody. Dlatego w praktyce Sky Agro Tech wynik analizy obrazowej jest weryfikowany przez specjalistę, a wnioski są formułowane z uwzględnieniem warunków konkretnego pola.

Co powinna zawierać rzetelna ekspertyza szkód łowieckich?

• identyfikację zlecenia, datę pozyskania danych i lokalizację analizowanego obszaru;
• opis uprawy, prawdopodobnego sprawcy i charakteru widocznych uszkodzeń;
• opis wykorzystanego sprzętu, parametrów nalotu i sposobu przetwarzania zdjęć;
• ortofotomapę całej uprawy oraz mapy z oznaczeniem obszarów szkody;
• zestawienie powierzchni poszczególnych poligonów i ich łącznej powierzchni;
• dokumentację obrazową pokazującą charakterystyczne fragmenty pola;
• opis metody analizy, kontroli wyników i przyjętych założeń;
• jasne wskazanie ograniczeń, których nie da się rozstrzygnąć wyłącznie na podstawie obrazu z powietrza;
• wnioski odpowiadające zakresowi zlecenia, bez przypisywania dronowi możliwości, których ta technologia nie zapewnia.

Dobrze przygotowana ekspertyza powinna być zrozumiała także dla osoby, która nie pracuje na co dzień z fotogrametrią lub systemami GIS. Sama mapa bez legendy, skali, opisu i zestawienia powierzchni ma ograniczoną wartość. Z drugiej strony rozbudowany dokument nie powinien ukrywać najważniejszych wyników w nadmiarze technicznych danych.

Co zrobić po stwierdzeniu szkody łowieckiej?

Właściciel albo posiadacz gruntu rolnego zgłasza szkodę dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego. Zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem wniosek składa się zasadniczo w terminie 3 dni od dnia stwierdzenia szkody, w postaci papierowej albo elektronicznej.² Wniosek powinien wskazywać miejsce szkody, rodzaj uszkodzonej uprawy oraz dane wnioskodawcy wymagane przez Prawo łowieckie.¹

W praktyce warto równolegle zabezpieczyć zdjęcia, daty, numery działek, informacje o uprawie i korespondencję ze stroną odpowiedzialną. Jeżeli istnieje ryzyko sporu o powierzchnię szkody, należy rozważyć wykonanie nalotu zanim stan pola zmieni zbiór, zabieg agrotechniczny, pogoda albo dalsze żerowanie zwierzyny. Szczegółowy opis procedury znajduje się w poradniku jak zgłosić szkodę łowiecką – procedura krok po kroku.

Szacowanie szkód łowieckich dronem dla rolników, kół łowieckich i instytucji

Rolnik wykorzystuje ekspertyzę przede wszystkim do udokumentowania skali szkody i uporządkowania stanowiska w rozmowach o odszkodowaniu. Koło łowieckie lub zarządca obwodu może dzięki niej uzyskać przejrzysty obraz dużego albo trudnego do oceny pola. Kancelaria prawna, rzeczoznawca lub sąd otrzymują natomiast materiał pokazujący, gdzie szkoda występowała, jak była rozmieszczona i w jaki sposób obliczono jej powierzchnię.

Wspólną korzyścią jest ograniczenie sporu o samą geometrię szkody. Ortofotomapa nie rozstrzyga automatycznie wszystkich kwestii związanych z odpowiedzialnością i wysokością odszkodowania, ale pozwala prowadzić rozmowę na podstawie tego samego obrazu pola, zamiast opierać się wyłącznie na rozbieżnych ocenach opisowych.

Najczęstsze pytania o szacowanie szkód łowieckich dronem